FAQCzęsto zadawane pytania

Notariusz, jako osoba zaufania publicznego, może odmówić dokonania określonej czynności notarialnej jeśli uzna, że jest ona niezgodna z prawem lub godzi w interesy stron bądź innych osób. Reguluje to art. 80 par. 2 Ustawy o notariacie z 14 lutego 1991 roku.

Z artykułu wynika, że notariusz czuwa nad „należytym zabezpieczeniem praw i słusznych interesów stron oraz innych osób, dla których czynność ta może powodować skutki prawne". Od notariusza wymaga się przede wszystkim bezstronności oraz postępowania zgodnie z obowiązującym prawem i zasadami współżycia społecznego.

Przed przystąpieniem do czynności notarialnej zobowiązany jest do sprawdzenia, czy dana czynność zgodna jest z obowiązującymi przepisami prawa. Sprawdza także autentyczność dokumentów i zawartych w nich informacji, a także ocenia zdolność osób oraz stron do oświadczania woli i dokonania określonej czynności notarialnej.

Notariusz nie może ponadto przeprowadzać czynności prawnych, które obejmują samego notariusza lub członków jego najbliższej rodziny (małżonka, krewnych bądź związanych z notariuszem na zasadzie przysposobienia, opieki bądź kurateli).

Należy pamiętać przy tym, że notariusz dokonuje odmowy wykonania danej czynności prawnej zgodnie z własną oceną sytuacji. W związku z tym odmowę dokonania określonej czynności notariusz musi zaprotokołować. Osobę, której odmówił, powinien o swojej decyzji nie tylko poinformować, ale także pouczyć o prawie oraz trybie jej zaskarżenia. W ciągu najbliższych siedmiu dni można odwołać się od decyzji notariusza, żądając m.in. uzasadnienia odmowy na piśmie.

W sytuacjach, w których nie jesteśmy w stanie osobiście załatwiać swoich spraw czy uczestniczyć przy dotyczących nas czynnościach prawnych, możemy ustanowić pełnomocnika. Pełnomocnik działa w naszym imieniu i na naszą rzecz.

Pełnomocnictwo co do zasady może być udzielone w dowolnej formie, chyba że zawiera umocowanie do dokonania czynności, dla której przewidziana została forma szczególna. W takim wypadku pełnomocnictwo powinno być udzielone w tej formie szczególnej.

Możemy wyróżnić następujące formy pełnomocnictw:

1. 1.Pełnomocnictwo w zwykłej formie pisemnej – najczęściej udzielane do czynności tzw. zwykłego zarządu, tj. reprezentowania przed instytucjami, osobami fizycznymi i prawnymi, organami administracji rządowej i samorządowej, urzędami, w tym urzędami skarbowymi, Zakładem Ubezpieczeń Społecznych, Narodowym Funduszem Zdrowia.

1. 1.Pełnomocnictwo z podpisem notarialnie poświadczonym – coraz częściej stosowane na życzenie Klientów do czynności zwykłego zarządu oraz do czynności, do których, zgodnie z przepisami prawa wymagana jest taka forma pełnomocnictwa, np. do zbycia udziałów w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością, do sprzedaży przedsiębiorstwa czy udziału w licytacji.

1. 1.Pełnomocnictwo w formie aktu notarialnego – wymagane jest zawsze w sprawach związanych z obrotem nieruchomościami np. do zbycia/nabycia nieruchomości, spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu, prawa użytkowania wieczystego, do zniesienia współwłasności, działu spadku w skład którego wchodzi nieruchomość.

Najważniejszymi przyczynami wygaśnięcia pełnomocnictwa są: upływ terminu, na jaki pełnomocnictwo było udzielone, ustanie stosunku prawnego, z którego wynikało umocowanie, ubezwłasnowolnienie całkowite pełnomocnika, odwołanie pełnomocnictwa, śmierć mocodawcy, śmierć pełnomocnika.

Należy pamiętać, że pełnomocnictwo może być w każdej chwili odwołane. Wyjątkiem od tej zasady jest sytuacja, gdy osoba udzielająca pełnomocnictwa zrzeknie się możliwości odwołania pełnomocnictwa. Można zrzec się odwołania pełnomocnictwa, kiedy pełnomocnika i mocodawcę wiąże jakiś stosunek prawny, który jest podstawą pełnomocnictwa.

Europejskie poświadczenie spadkowe potwierdza prawo do spadku lub do poszczególnych przedmiotów spadkowych, które przysługują spadkobiercom, zapisobiercom, wykonawcom testamentu lub zarządcom spadku. Europejskie Poświadczenie Spadkowe to dokument potwierdzający dla spadkobiercy, czy też innych uprawnionych podmiotów, że przysługują im określone prawa do spadku.

Osoba zainteresowana może dowolnie wybrać, czy po europejskie poświadczenie spadkowe uda się do sądu czy kancelarii notarialnej. Sądowe i notarialne poświadczenie spadkowe ma funkcjonować równorzędnie, a wybór drogi sądowej lub notarialnej należy do osoby zainteresowanej.

Intercyza to umowa regulująca kwestie majątkowe między małżonkami lub osobami zamierzającymi zawrzeć związek małżeński. Bez zawierania umowy, z chwilą zawarcia małżeństwa, między małżonkami powstaje automatycznie ustawowa wspólność majątkowa.

Co do zasady intercyza jest podpisywana przed zawarciem małżeństwa, ale nic nie stoi na przeszkodzie, aby strony zawarły ją już w trakcie małżeństwa. Nie można jednak zawrzeć intercyzy z mocą wsteczną.

Intercyza nie jest dokumentem wiążącym małżonków na zawsze. Mogą zmienić treść umowy lub w dowolnym czasie ją rozwiązać. Z chwilą rozwiązania intercyzy między małżonkami powstaje ustrój wspólności ustawowej. Zarówno zmiana majątkowej umowy małżeńskiej, jak i jej rozwiązanie wymaga dla swojej ważności formy aktu notarialnego.

Największą zaletą intercyzy jest zabezpieczenie majątku jednego z małżonków w razie długów lub bankructwa drugiego. Ważną okolicznością umowy jest termin jej podpisania – sporządzenie intercyzy nie wyklucza wspólnej odpowiedzialności małżonków za zobowiązania powstałe przed dniem jej podpisania.

Oryginał aktu notarialnego zostaje zawsze w kancelarii notarialnej, w której został sporządzany.

Kodeks Rodzinny i Opiekuńczy wyłącza spod intercyzy: przedmioty majątkowe, które przypadną małżonkowi z tytułu dziedziczenia, zapisu lub darowizny; prawa majątkowe, które wynikają ze wspólności łącznej podlegającej odrębnym przepisom; prawa niezbywalne, które mogą przysługiwać tylko jednej osobie; wierzytelności z tytułu odszkodowania za uszkodzenie ciała lub wywołanie rozstroju zdrowia.

Do obowiązków notariusza należy nie tylko sporządzanie dokumentów w formie aktów notarialnych, ale także ich późniejsze przechowywanie. Na życzenie klienta notariusz może również przyjąć w depozyt pieniądze i papiery wartościowe.

Zgodnie z brzmieniem art. 108 ustawy z dnia 14 lutego 1991 roku Prawo o notariacie „notariusz w związku z dokonywaną w jego kancelarii czynnością ma prawo przyjąć na przechowanie, w celu wydania ich osobie wskazanej przy złożeniu lub jej następcy prawnemu, papiery wartościowe albo pieniądze w walucie polskiej lub obcej."

Depozyt notarialny stanowi jedno z narzędzi stosowanych do zachowania bezpieczeństwa transakcji sprzedaży, głównie w obrocie nieruchomościami. Celem jest późniejsze przekazanie ich wskazanej osobie bądź przedłożenie następcy prawnemu wskazanemu przez płacącego. Zabezpiecza zarówno interesy kupującego, jak i sprzedającego.

Stanowi zapewnienie, że kupujący dysponuje odpowiednimi środkami do tego, aby nabyć nieruchomość jeszcze przed podpisaniem umowy sprzedaży. Ponadto osoba składająca pieniądze lub papiery wartościowe do depozytu ma pewność, że nie zostaną one utracone lub przejęte.

Przyjęcie środków pieniężnych poprzedza spisanie protokołu w formie aktu notarialnego. W protokole wpłacający powinien określić warunki wypłaty z depozytu. Notariusz otrzymuje dokładne instrukcje dotyczące tego, komu i kiedy środki z depozytu mogą zostać wypłacone.

Zachowek jest formą prawną zabezpieczającą interesy osób pozostających w szczególnie bliskiej relacji ze spadkodawcą. Nie zawsze jest tak, że w testamencie, a zatem zapisie ostatniej woli zmarłego, pojawiają się najbliżsi członkowie rodziny. Spadkodawca może dowolnie zarządzać swoim majątkiem, w testamencie uwzględniając te osoby, które jego zdaniem na to zasłużyły. Mogłoby to jednak doprowadzić do sytuacji, w której bliscy zmarłego pozostaliby pominięci przy dziedziczeniu. Zabezpieczeniu ich interesu służy zachowek.

Zachowek jest roszczeniem o zapłatę określonej kwoty, która przysługuje najbliższym spadkodawcy. Chodzi o osoby pominięte w testamencie, a będące rodziną zmarłego w linii prostej, którym ustawowo przysługuje pewna część majątku. Do osób uprawnionych należą zstępni (dzieci, wnuki, prawnuki), małżonek oraz rodzice spadkodawcy.

Istnieją jednak wyjątki – np. jeśli małżonkowie w chwili śmierci spadkodawcy znajdowali się w separacji, małżonek nie może liczyć na zachowek. Rodzice zmarłego otrzymają natomiast zachowek, o ile spadkodawca nie posiadał dzieci. Pozostałym członkom rodziny zachowek nie przysługuje.

Roszczenia o zachowek mogą wysunąć zarówno spadkobiercy testamentowi, jak i ustawowi. Można się o niego starać z przypadku pominięcia w testamencie lub w sytuacji, w której bliska osoba nie otrzymała należytej części majątku. Wartość zachowku oblicza się na podstawie wartości całego pozostawionego spadku oraz osób, które do zachowku się kwalifikują.

Mimo że umowa najmu okazjonalnego zdążyła już na dobre zadomowić się w polskim prawie, to wciąż niewiele osób korzysta z tej możliwości. Wymaga ona bowiem większego zaangażowania zarówno ze strony właściciela lokalu, jak i najemcy. Warto jednak bliżej przyjrzeć się tej formie zawierania umowy, zwłaszcza że powstała ona w celu ochrony praw wynajmującego.

Najem okazjonalny stanowi szczególny typ najmu, który zabezpiecza interesy właściciela nieruchomości przed nieuczciwym postępowaniem najemcy. Przysługuje wyłącznie osobom będącym w posiadaniu lokali przeznaczonych do zaspokajania potrzeb mieszkaniowych.

Umowa najmu okazjonalnego może zostać podpisana na nie więcej niż 10 lat, z możliwością jej późniejszego przedłużenia. Zawierana jest między osobą wynajmującą a najemcą i musi zostać podpisana przez wszystkie zainteresowane strony pod rygorem nieważności. Powinna zawierać oświadczenia najemcy oraz właściciela dotyczące charakteru objęcia lub udostępnienia lokalu na jasnych zasadach.

Następnie najemca musi udać się do notariusza celem sporządzenia w formie aktu notarialnego oświadczenia o poddaniu się egzekucji co do opróżnienia (opuszczenia) lokalu po wygaśnięciu umowy najmu. Umowa wygasa wraz z datą wypowiedzenia lub po upływie czasu, na jaki została zawarta.

Lokator, który nie opuści mieszkania w terminie wyznaczonym w umowie, musi liczyć się z postępowaniem egzekucyjnym oraz tym, że wynajmujący może wejść na drogę prawną – prawidłowo spisana umowa najmu okazjonalnego wraz z oświadczeniem o poddaniu się przez najemcę egzekucji pozwala mu na dochodzenie swoich racji w sądzie.

Niektóre czynności prawne dla swojej ważności wymagają formy aktu notarialnego. Koszty czynności notarialnych zależą od wartości i rodzaju ich przedmiotu.

Maksymalna stawka taksy notarialnej za czynności notarialne zależy od wartości przedmiotu czynności notarialnej. Za wartość przedmiotu czynności notarialnej przyjmuje się wartość podaną przez stronę (strony) czynności, z uwzględnieniem zasad przewidzianych w ustawie z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn albo w ustawie z dnia 9 września 2000 r. o podatku od czynności cywilnoprawnych. Przy obliczaniu wartości przedmiotu czynności notarialnej nie odlicza się obciążeń i bonifikat.

Taksa notarialna naliczana jest od wartości czynności notarialnej. Kwota taksy notarialnej jest regulowana przez Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 28.06.2004 w sprawie maksymalnych stawek taksy notarialnej (Dz.U. z 2004 r., Nr 148 poz. 1564), powiększone o należny podatek VAT. Taksa notarialna obowiązuje na terenie całego kraju i reguluje maksymalną kwotę należną za wykonanie danej notarialnej czynności.

Usługi notarialne objęte są podatkiem od usług (VAT) i towarów wynoszącym aktualnie 23%. Do pobieranej taksy notarialnej jest zatem doliczany podatek VAT.

UWAGA – za dokonywanie tych czynności notariusze nie pobierają jakiegokolwiek wynagrodzenia. Notariusz za swoją pracę pobiera wyłącznie taksę notarialną.

Notariusz jako osoba zaufania publicznego jest zobowiązany do dochowania tajemnicy notarialnej. To nadrzędne wymaganie wobec notariusza. Przy wykonywaniu swojego zawodu kieruje się zasadą uczciwości, rzetelności, niezależności oraz bezstronności.

Notariusz w ramach prowadzonej kancelarii notarialnej o wszystkich okolicznościach, których dowiedział się w związku z dokonywaną czynnością notarialną, jest obowiązany do zachowania w tajemnicy. Obowiązek ten nie ustaje w momencie odwołania notariusza. W przypadku składania zeznań przez notariusza przed sądem w charakterze świadka obowiązek zachowania tajemnicy wygasa, chyba że wyjawienie tajemnicy zagraża dobru państwa albo ważnemu interesowi prywatnemu.

Mimo wykonywania czynności zawodowych zgodnie z prawem, notariusz może zostać pociągnięty do odpowiedzialności dyscyplinarnej, jeśli czynność ta została dokonana z naruszeniem zasad etyki zawodowej notariusza.